ZAMİRLER (ADILLAR)

            Adların yerini tutan, kişi, soru, gösterme ve belgisizlik kavramları taşıyan  kelimelerdir. Zamirler adlar gibi ad durumlarına girerler. Bir adla birlikte tamlama kurarlar. Yine diğer adlar gibi cümlede özne, nesne, tümleç ve yüklem olurlar.

            Zamirler, "bence, sence, kendince, bunca, şunca, bencileyin " kelimelerinde olduğu şekilde zarf durumuna geçebilirler. İlgi eki olan -ki 'nin zamire gelmesiyle tamlamanın tamlanan unsuru atılır: " benim kalemim=benimki "

            3 a)      Kişi Zamirleri : Kişi adlarının yerini tutan kelimelerdir. Bu zamirlerde "söyleyen, dinleyen ve adı geçen" şahıslar "ben, sen,o" ve çokluklarıyla "biz, siz, onlar" şeklinde sıralanırlar. Durum ekleri alarak çeşitli anlamlar yüklenirler.

            ÖR:     Ben  görevimi yaptım.                          Beni  okuldan aradılar.

                        Bana  yine iş çıktı.                               Bende  olmayan birşey sordu.

                        Benden  ne istediklerini bilmiyorum.     Benim  odamda sigara içilmez.

            3 b)      Dönüşlülük zamiri : Yapılan işin, yapana döndüğünü gösteren, veya söz içinde öncülü kişiyi daha ziyade belirtmeye yarayan zamirlerdir. "kendi " kelimesinden oluşur.

            ÖR:     Kendi  kendini  yaktı.                         Kendinde  değildi.

            3 c)      Gösterme zamirleri : Varlıkları, genellikle adlarını söylemeden, göstererek belirten kelimelerdir. Dilimizde "bu, şu, o " ve çokluklarıyla "bunlar, şunlar, onlar" kelimeleri gösterme zamirlerini oluştururlar. Diğer zamirler gibi ad durum ekleri alırlar. Bu zamirlerde kaynaştırma harfi (zamir n'si) kullanılır: bu-n -dan, şu-n -u, o-n -da. Bu zamirleri gösterme sıfatlarıyla karıştırmamak gerekir. Aralarındaki tek fark sıfatın bir ada

bağlı olmasıdır.

            Öteki, beriki kelimeleriyle böyle ve öyle kelimelerinin iyelikli hali olan böylesi ve öylesi kelimeleri de gösterme zamiri olarak kullanılır.

            ÖR:     Bu  ev satılık değilmiş.( sıfat) 

                        Damdaki kiremitler kırılmış. Bu, evin aleyhine bir durumdur. (zamir)

                        Böylelerine  güvenip de sokağa çıkılır mı hiç ?

                        Bu işe ben başladım. Ötekini  de sen bitir.

            3 ç)      Belgisiz zamirleri : Kesinlekle bir kişi, bir nesne göstermeksizin adların yerine kullanılan, adları belirsiz biçimde karşılayan kelimelerdir. Dilimizde "herkes, kimse, kimi, kimisi, biri, birisi, çoğu, hepsi, bazısı, falan, filan, birkaçı, birazı, birçoğu, başkası, birtakımı, insan, adam, şey " gibi kelimeler belgisiz zamir görevini üstlenmiştir. belgisiz zamirler, kişi zamirleri kadar çok kullanılır. Belgisiz sıfatlarla bunları karıştırmamak gerekir.

            ÖR:     Bazıları  böyle söylemiyor. (zamir)

                        Bazı  insanlar böyle söylemiyor. (sıfat)

                        Kapıda bekler de kimseyi  içeri göndermem.

                        Bunu herkes  gibi ben de bilirim.

            3 d)      Soru zamirleri : Soru yoluyla adların yerini tutan kelimelerdir. Başlıcaları "neye, neyi, neden, kim, kimi, kaça, kaçtan, hangisi, hangisinin" kelimeleridir. Bütün zamirler gibi ad soylu kelimelerin tüm özelliklerini alırlar.

            ÖR:     Limonu kaçtan  aldınız ? (zamir)          Limonu kaç  liraya aldınız ? (sıfat)

                        Kimdi  bu?                                          Ötekiler hangileridir  acaba ?

            3 e)      Ek biçiminde zamirleri:

            I- İyelik zamirleri: Daha önce ekler konusunda anlatılan iyelik ekleridir.

            ÖR:     Benim kitabım ı  yayınladılar.

                        Çocuk senin evin i gösteriyordu.

                        Tüm para, onun çantası  ndaymış.

                        Bizim mahallemiz de doğal gaz yok.

                        Sizin bahçeniz e kediler mi dadanmış?

                        Bu araba, onların arabası  değilmiş.

            II-        -ki zamiri: İsim tamlamalarında tamlananın yerine geçen ek halinde bir zamirdir. Sıfat yapan -ki  ekiyle karıştırmamak gerekir.

            ÖR:     Emre'nin kitaplığı hayli büyükmüş. Onunki  de bir şey mi? Yalçın'ınki               Emre'yi ikiye katlar. (zamir -ki'si)

                        Kapıdaki  kedi, sırılsıklam olmuş. (sıfat yapan -ki)

            3 f)      Yapılarına göre zamirler:

            I- Basit zamirler:

            ÖR:     ben, biz, şu, o,kim vb.

            II- Türemiş zamirler:

            ÖR:     öteki, beriki vb.

            III- Birleşik zamirler:

            ÖR:     birçoğu, birkaçı, herkes vb.